Θεοδώρα (Πετραλείφα) η Βασίλισσα της Άρτας και Αγία

 Η Θεοδώρα, κόρη του Σεβαστοκράτορα της Μακεδονίας και Θεσσαλίας Ιωάννη Πετραλείφα, ήταν δεκαεπτά ετών όταν παντρεύτηκε τον Μιχαήλ ( Μιχαήλ β’ Κομνηνό Δούκα 1205-1268) και πήγε στην  Άρτα. Λέγεται πως ο Μιχαήλ την ερωτεύτηκε και διέκρινε όλες τις χάρες  της, καθώς είχε έναν εξαίρετο χαρακτήρα, ομορφιά, μόρφωση και τρόπους.  Αλλά υπάρχει και η περίπτωση να ακολούθησε το συμφέρον του κάνοντας αυτό  το γάμο, καθώς η Θεοδώρα προερχόταν από μία μεγάλη οικογένεια που είχε  σχέση με το θρόνο της Βασιλεύουσας, τις μάχες, τις διπλωματικές σχέσεις  κλπ. Βλέποντας τη θέση της οικογένειας καταλαβαίνουμε πως ήταν μια περίοπτη  νύφη, και το θέμα του έρωτα ως κίνητρο του γάμου απομακρύνεται από ένα  γεγονός που συνέβη λίγα χρόνια μετά την τέλεσή του. Ο Μιχαήλ ερωτεύτηκε παράφορα μια Αρτινή αρχόντισσα, την Γαγγρηνή. Πολλοί  τη θεωρούσαν μάγισσα και πως με μάγια της πλάνεψε τον Μιχαήλ, ώστε να  αγνοήσει και να παραγγωνίσει τη Θεοδώρα, βάζοντάς την σε πιο κάτω κι από  δεύτερη μοίρα. Η Θεοδώρα αυτοεξορίστηκε, ίσως και αναγκάστηκε να φύγει ή εκδιώχθηκε.  Πήρε τον γιο της Νικηφόρο κι άρχισε να πλανιέται, να βασανίζεται από το  κρύο, την πείνα, τη μοναξιά, μέχρι που τη βρήκε κάποιος ιερέας και της  παρείχε άσυλο. Ο Μιχαήλ μετά από πέντε χρόνια αντιλήφθηκε το λάθος του, έδιωξε τη  Γαγγρηνή, μετάνιωσε για τον έκλυτο βίο του, και έψαξε να βρει τη Θεοδώρα  ώστε να την πείσει να γυρίσει πίσω. Βέβαια, δεν ξέρουμε αν μετάνιωσε  πραγματικά ή αν η ρήξη των σχέσεων με την ευρύτερη οικογένεια των  Πετραλείφα είχε κόστος στη θέση του, και αποτέλεσε κίνητρο για την  απόφασή του αυτή. Η Θεοδώρα λοιπόν επέστρεψε. Με την επιστροφή της ο Μιχαήλ χτίζει την  Μονή της Κάτω Παναγιάς στην Άρτα, και την Ιερά Μονή Παντάνασσας στη  Φιλιππιάδα ίσως ως κίνηση εξιλέωσης. Αποκτούν άλλα πέντε παιδιά και η  ζωή παρέα με τα ιστορικά γεγονότα και δρώμενα προχωράει. Ζουν μαζί  περίπου σαράντα χρόνια μέχρι που πεθαίνει ο Μιχαήλ και η θεοδώρα  αποφασίζει να μονάσει. Ήθελε να ησυχάσει το πνεύμα και την ψυχή της. Να  ηρεμήσει από όλες τις ταραχές και τις δυσκολίες που είχε βιώσει, από όλα  όσα είχε προσπαθήσει και είχε καταφέρει στο πλευρό του άντρα της  ανάμεσα σε μάχες και διπλωματικά ζητήματα. Δε σταμάτησε ποτέ να βοηθάει όσες οικογένειες είχαν ανάγκη, όσους  ανθρώπους είχαν κάποια αδυναμία. Το φιλανθρωπικό της έργο ήταν μεγάλο  καθώς διέθετε την περιουσία της όπου χρειαζόταν χωρίς να θέλει να  προβληθεί ή να απολάβει κάτι ως αντάλλαγμα. Με την κοίμησή της αποκαλύφθηκαν πολλά θαύματα σε όσους προσκυνούσαν τον  τάφο της, οπότε και αγιοποιήθηκε. Ο λαός την τιμούσε κάθε 11η Μαρτίου  στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου στην Άρτα, ο οποίος Ναός μετέπειτα  ονομάστηκε Ιερός Ναός της Αγίας Θεοδώρας.

Ο Πύργος της Βραυρώνας

 

Ο Πύργος άνηκε σε απόγονους της  δυναστείας των Ντε λα Ρος , οι οποίοι ήταν Γάλλοι ευγενείς και ήρθαν στην Ελλάδα μετά την 4η σταυροφορία και διοίκησαν το δουκάτο των Αθηνών και των Θηβών. Ο πύργος ήταν μέρος ενός δικτύου πύργων που ήταν σε οπτική επικοινωνία μεταξύ τους. Το δίκτυο εξασφάλιζε την άμυνα και την έγκαιρη ειδοποίηση σε περιπτώσεις εχθρικών επιδρομών. Επίσης, ο πύργος χρησίμευε και για την επιτήρηση των κτημάτων της περιοχής. Στέκεται κάπως περίεργα μόνος του, αλλά είναι επιβλητικός και στην τελική νοσταλγικός! Δεν είναι εύκολη η πρόσβασή του. Μέχρι ένα σημείο πας οδικώς, μετά περνάς από άκρως αγροτικούς δρόμους για να φτάσεις σε έναν λόφο. Εκεί ακολουθείς αυτοσχέδιο μονοπάτι για να φτάσεις τελικά στο επίπεδο του Πύργου. Τα ευλογημένα Μεσόγεια φαίνονται πολύ όμορφα από εκεί, ειδικά λίγο πριν δύσει ο ήλιος.

Συνάντηση

 

Μια εικόνα αποκαλύπτει πολλά στοιχεία, διότι ισούται με χίλιες λέξεις, και είναι από μόνη της ικανή να περιγράψει μια ιστορία. Οι πτυχές της ιστορίας της ποικίλουν ανάλογα με το τι αντιλαμβάνεται ο θεατής ή τι φαντάζεται...

Εγώ θα πω πως βλέπω μια συνάντηση σημαντικών Βυζαντινών προσώπων, σε ουδέτερο έδαφος, με πρόσχημα τα δώρα και σκοπό την επίλυση κρατικών θεμάτων προς συγκεκριμένα οφέλη...

Κάθε συνάντηση μπορεί να έχει απρόσμενη έκβαση. Γι' αυτό το λόγο στέκουν οι άγρυπνοι φρουροί παράπλευρα

Στη θεσσαλονίκη την εποχή της Άννας Παλαιολογίνας

Η πύλη της 'Αννας Παλαιολογίνας ή αλλιώς της Ιωάννας της Σαβοϊας. Η οποία ήταν σύζυγος του αυτοκράτορα του βυζαντίου Ανδρόνικου του Γ' Παλαιολόγου. Μετά το θάνατο του Ανδρόνικου το 1341 στέφθηκε αντιβασιλέας μέχρι να ενηλικιωθεί ο γιος της, Ιωάννης ο Ε' Παλαιολόγος, που ήταν διάδοχος. Συνάντησε πολλές δυσκολίες. Αυτή και ο Ιωάννης δεν κατάφεραν να κρατήσουν το θρόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά έγιναν συν-αυτοκράτορες στη Θεσσαλονίκη. Στα δεκατέσσερα χρόνια που κράτησε το θρόνο, έκοψε το δικό της νόμισμα, έκανε δωρεές και πολλά έργα. Ένα από αυτά είναι η επιδιόρθωση των τειχών της πόλης, και η πύλη που άνοιξε στα ανατολικά των τειχών, για να αντιμετωπίσει τις επιδρομές και να διευκολύνει το εμπόριο

Γυναίκες στα όπλα

...Το 1147 η Β' Σταυροφορία έφερε στην Κωνσταντινούπολη τον βασιλιά Κορράδο, επικεφαλής μιας στρατιάς Λατίνων. Oι Έλληνες έβλεπαν με φρίκη να ενσκήπτει στην αυτοκρατορία το τρομερό σύννεφο που ερχόταν από τη Δύση και οι αργόσχολοι της Κωνσταντινούπολης θαύμαζαν βλέποντας στις τάξεις των σταυροφόρων γυναίκες ντυμένες και οπλισμένες σαν ιππότες,  οι οποίες σα νέες αμαζόνες καβαλούσαν τα άλογα τους όπως οι άντρες... Κάρολος Ντηλ Πορτρέτα Βυζαντινών

(Ενδιαφέρουσα πληροφορία και εικόνα να φανταστεί κάποιος Λατίνες αρχοντοπούλες ως ιππότισσες να συνοδεύουν τους άντρες τους στη Β' Σταυροφορία)

Η παρακάτω εικόνα είναι γυναίκες στα άλογα πίσω από τον επικεφαλή στην τρίτη Σταυροφορία ... Δηλαδή λίγο αργότερα

 

Σκηνές καθημερινότητας στο Βυζάντιο του 12ου αιώνα

Ο Θεόδωρος Πρόδρομος λόγιος και ποιητής του 12ου αιώνα, άφησε ποιήματα και γραπτά όλων των ειδών. Εγκώμια, σατυρικά, λιβελογραφήματα, μοιρολόγια και άλλα, με πλούτο πληροφοριών για την καθημερινή ζωή της Κωνσταντινούπολης εκείνη την εποχή.

Ο πλούτος των χιλιάδων σελίδων του βρίσκεται στη Βενετία. Από το βιβλίο του Κάρολου Ντηλ «πορτρέτα Βυζαντινών» παίρνω ένα απόσπασμα, που περιγράφει στιγμές καθημερινότητας απλών ανθρώπων τόσο γλαφυρά, που νιώθεις τον παλμό σα να είσαι εκεί. Όλα ζωντανεύουν…

Και κάπως έτσι θα ήθελα να μοιραστώ αυτές τις εικόνες με την ελπίδα να ξαναζωντανέψουν σε ένα δρώμενο Αναβιωτών Βυζαντινών Χρόνων

Γράφει λοιπόν ο Πρόδρομος

Έχω για γείτονα έναν τσαγκάρη έναν ψευτοπαπουτσή. Καλό ανθρωπάκι, καλοφαγάς και γλεντζές. Μόλις βλέπει την αυγούλα να χαράζει λέει: Γιόκα μου άντε να βράσεις το νερό. Να πάρε παιδί μου λεφτά για να ψωνίσεις εντόσθια, πάρε κι άλλα αν αγοράσεις βλάχικο τυρί. Φέρ’τα μου να φάω πριν αρχίσω τη δουλειά. Και μόλις περιδρομιάσει το κρέας και το τυρί κατεβάζει και τέσσερις κούπες κρασί. Πίνει και ρεύεται, ύστερα του βάζουν κι άλλο. Όταν έρθει η ώρα του μεσημεριανού, βγάζει άρον-άρον την ποδιά του, αφήνει κατά μέρος το αβάκιο και το δερμάτινο λουρί, το σουβλί και το κοπίδι και φωνάζει: Γυναίκα στρώσ’ το τραπέζι και φέρε μου πρώτα το βραστό, ύστερα το κοκκινιστό ψάρι, και μετά το γιαχνί. Και πρόσεχε μην πάρει πολύ βράση. Μόλις ετοιμαστεί το τραπέζι ο καλός σου πλένει τα χέρια του και στρογγυλοκάθεται. Όσο για μένα, να με πάρει και να με σηκώσει, όποτε τον βλέπω να κάθεται μπροστά σε αυτά τα καλούδια μου τρέχουν τα σάλια ποτάμι. Και δωσ’ του αυτός να καταβροχθίζει τα φαγητά που του μαγείρεψαν. Εγώ πηγαίνω πέρα-δώθε μετρώντας τους στίχους μου. Εκείνος μπεκρουλιάζει το γλυκόπιοτο κρασί σε μία πελώρια κούπα. Εγώ γυρεύω σπονδείους, πυρρίχιους και άλλα μέτρα. Αλλά τι να τα κάνω τόσα μέτρα όταν με κόβει λόρδα; Καλός τεχνίτης αυτός ο τσαγκάρης! Λέει την προσευχή του και αρχίζει αμέσως να μασουλάει!

( ας πάρουμε και μία γεύση από τους πλανόδιους μικροπωλητές που πλημμυρίζουν με τις φωνές τους δρόμους του Βυζαντίου).

Ο τυρογαλάς με το δοχείο από κολοκύθα στη ράχη του φωνάζει με όλη του τη δύναμη: Ε, γυναίκες, ελάτε να πάρετε τυρόγαλα. Ο πραματευτής με τα υφάσματα και τους μύλους για το πιπέρι διαφημίζει την πραμάτεια του στους δρόμους φωνάζοντας: Κυράδες και εργαζόμενες και νοικοκυρές κοπιάστε να αγοράσετε καλά υφάσματα για τις ταπετσαρίες σας, και μύλους για να αλέθετε το πιπέρι σας. Να κι ο πλανόδιος ράφτης που του φωνάζουν: Ε κυρ μάστορα, έλα από δω να μου φτιάξεις το φόρεμα και θα πληρωθείς για τον κόπο σου. Να κι ο βαστάζος που αγκομαχάει όλη μέρα και το βράδυ τρώει ένα μεγάλο κομμάτι ψωμί για μία γερή μερίδα ψητό, ενώ η κούπα του είναι ξέχειλη από κρασί. Να και διάλογοι με τη φουρνάρισσα: Καλέ κυρούλα δως μου να φάω μία μπουκιά νόστιμο άσπρο ψωμί και ας μην είμαι ο άντρας σου...

By your side (for my daughters)

My daughter, I would like to whisper words that you should keep them safe inside you. In a while you will see the world. Do not be dazzled. Observe the beauty, enjoy the colors, the perfumes and the smiles. But be careful. Behind the beauty sometimes hides the ugliness. Behind the colors and smiles is sadness. Observe and pay attention. Recall the scriptures and what the sages taught you. Listen to the wind and the rain. But beware of the storm. The moment of the sudden storm. You need to be prepared to deal with it. Do not be afraid. Gather your strengths and move forward with knowledge and calm. Swim in the most exotic seas but watch the waves. At the right time you have to pass it so that it does not drift you. The road looks long and tiring, and reveals many turns, uphills and deserts. But it also has oases. There you rest. You sit under a big, rich tree and cool off in its shade. You catch a conversation with the birds chirping on its branches. You also fall asleep with the rustling of its leaves. And after a while, reborn, you continue for your destination. Love and do not regret it if you are not loved. Offer if you feel it without expecting a return. The people you will meet maybe are friends, maybe are foes. Time reveals everything. In the meantime be kind. Have limits and be aware that in every difficulty of yours I will be by your side

(Στα χρόνια του Θεόφιλου 829 - 842)

 

Όσο βασίλευε ο Θεόφιλος, το Μέγα Παλάτιο, όπου κατοικούσαν για αιώνες οι Βυζαντινοί βασιλείς γνώρισε καινούργια μεγαλοπρέπεια. Ο αυτοκράτορας ήταν λάτρης των νέων κτισμάτων: στα παλαιά διαμερίσματα του Κωνσταντίνου και του Ιουστινιανού πρόσθεσε μία σειρά από πολυτελή κτήρια διακοσμημένα με εξαιρετική κομψότητα και γούστο. Tου άρεσαν η πολυτέλεια και τα μεγαλεία: για να δώσει έμφαση στη λάμψη των παλατιανών ακροάσεων παρήγγειλε στους καλλιτέχνες του θαύματα της χρυσοχοΐας και της μηχανικής, όπως το Πενταπύργιον, το ξακουστό χρυσαφένιο ερμάριο όπου εξέθεταν τα πετράδια του στέμματος, τα χρυσά αρμόνια με τα οποία έπαιζαν οι μουσικοί τις μέρες των επίσημων ακροάσεων, ο χρυσαφένιος πλάτανος που ορθωνόταν πλάι στον αυτοκρατορικό θρόνο και στα κλαδιά του μηχανικά πουλιά πετούσαν και κελαηδούσαν, οι χρυσοί λέοντες που ξάπλωναν στα πόδια του ηγεμόνα και κάποια στιγμή σηκώνονταν, κουνούσαν την ουρά τους και βρυχιόνταν, οι χρυσοί μυθικοί γρύπες με τη μυστηριώδη μορφή που αγρυπνούσαν θαρρείς, όπως και στα ασιατικά παλάτια, για την ασφάλεια του αυτοκράτορα. Επιπλέον ο Θεόφιλος ανακαίνισε την αυτοκρατορική ιματιοθήκη, τα όμορφα χρυσαφένια ρούχα που φορούσε ο ίδιος στις τελετές της Αυλής, καθώς και τις εξαίσιες ενδυμασίες, τις υφασμένες με χρυσές κλωστές και κεντημένες με πολύτιμα πετράδια, που έντυναν την Αυγούστα.

Κάρολος Ντηλ: Πορτρέτα Βυζαντινών