Δεσποτάτο της Ηπείρου: Τα ηνία παίρνει ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας

Έμβλημα του Οίκου των Δουκών από όπου προέρχονται οι Κομνηνοδούκες. Από το βιβλίο Ρωμέϊκα εμβήματα του Γεωργίου Σοφικίτη.

 

Ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας αναλαμβάνει το Δεσποτάτο της Ηπείρου μετά από τον θάνατο του ετεροθαλούς αδερφού του και ιδρυτή του Δεσποτάτου, Μιχαήλ. Ο γιος του Μιχαήλ Α’, o Μιχαήλ Β’ με τη μητέρα του, φεύγουν για την Πελοπόννησο. Γιατί άραγε; Ερωτηματικά που θα μείνουν αναπάντητα. Για τον Θεόδωρο Δούκα τώρα είναι ακόμη πιο εύκολα τα πράγματα. Ανάλαβε ένα ισχυρό και δυνατό κράτος από τον αδερφό του, ως βάση και προϋπόθεση να δείξει τις ικανότητές του και να το πάει ένα βήμα παραπέρα. (Αλλά αυτά δεν αρκούν καμιά φορά). Σίγουρα ήταν πολύ δυναμικός. Ανάκτησε ως το 1218 τη Θεσσαλία και κάποια νότια τμήματά της. Απόκτησε γρήγορα μια πολύ καλή φήμη και αυτό του έδωσε ακόμη περισσότερη δύναμη ώστε να προχωρήσει σε ένα μεγάλο και τολμηρό εγχείρημα.

Ας δούμε τα γενικά δρώμενα στην ευρύτερη περιοχή εκείνη την περίοδο. Τα οποία θα είχε πολύ ενδιαφέρον να τα δούμε κάποια στιγμή αναλυτικά.

Πεθαίνει ο Ερρίκος της Φλάνδρας, δεύτερος Λατίνος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, και μετά από λίγο ο Πάπας Ιννοκέντιος ο Γ’ κύριος υποκινητής της Δ’ Σταυροφορίας. Παρόμοια γεγονότα βοηθούν πάντα τις αντίπαλες πλευρές να οργανωθούν και να χτυπήσουν. Οπότε ο Θεόδωρος προχώρησε στο επόμενο σημαντικό βήμα.

Οι Βαρόνοι της Λατινικής Αυτοκρατορίας εξέλεξαν στη θέση του Ερρίκου τον Πέτρο Β’ του Κουρτεναί. Ο Πέτρος λοιπόν, ταξίδεψε από τη Γαλλία στη Ρώμη, όπου και έγινε η στέψη του και πέρασε από το Δυρράχιο που θα κατακτούσε με τον στρατό του για να το παραδώσει στην Δημοκρατία της Βενετίας όπως είχε κανονιστεί. Κάτι που είναι ομιχλώδες αν το πέτυχε ή όχι, και σε περίπτωση που το πέτυχε ήταν μάταιο για  το τι ακολούθησε. Μετά ξεκίνησε για την Κωνσταντινούπολη μέσω Εγνατίας οδού, που όμως η περιοχή της οδού ελεγχόταν από το Δεσποτάτο της Ηπείρου. Ο λαός σε εκείνες τις περιοχές στήριζε τον Θεόδωρο και αντιστεκόταν σθεναρά.

Ο Θεόδωρος λοιπόν, κύριο εμπόδιο και πρόβλημα στα πλάνα των Λατίνων, άρχισε να δείχνει καλή θέληση για διάλογο και συμβιβασμό. Ουσιαστικά τους παραπλανά, και εν μέσω διαπραγματεύσεων, αιφνιδιαστικά αιχμαλωτίζει τον Πέτρο Β’ του Κουρτεναί και άλλους ευγενείς.

Εδώ λοιπόν αρχίζουν να αναστατώνονται όλοι οι Λατίνοι κυρίαρχοι του Ελλαδικού χώρου, και να ξεκινούν μια σειρά από διαπραγματεύσεις και προσπάθειες με επίκεντρο τον Θεόδωρο Κομνηνό Δούκα. Ο οποίος παίζει όλα του τα χαρτιά με στόχο τη Θεσσαλονίκη. Στόχο του νεκρού αδερφού του που δεν πρόλαβε. Στόχο κοινό τους; Στόχο που ήθελε να καρπωθεί ο Θεόδωρος ως δικό του έπαθλο αν τον πετύχαινε τελικά; Δικές μου σκέψεις βέβαια…

Κάπου εδώ σταματάω γιατί θέλω να είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο η υπόθεση της κατάκτησης της Θεσσαλονίκης.

Κι ας μην ξεχνάμε, υπάρχει ένα Δεσποτάτο ισχυρό, αυτό της Νίκαιας. Απομεινάρι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Πώς θα το έβλεπε αυτό ένας ηγέτης σαν τον Θεόδωρο; Φιλικά ή εχθρικά;

 

Δεσποτάτο της Ηπείρου και Μιχαήλ Α' Κομνηνός Δούκας. Ο Ηγέτης μέσα από τις στάχτες της Σταυροφορίας

Όταν κάποιος πέφτει νεκρός από εξάντληση σε μια ερημιά, τότε έρχονται τα κοράκια από πάνω του, τον κόβουν κομμάτια και μοιράζονται ανάλογα το κορμί του. Στο προηγούμενο γραπτό μου αναφέρθηκα στην 4^η Σταυροφορία το 1204. Όταν ο σκοπός αυτής της Σταυροφορίας επετεύχθη και η Πόλη έπεσε στα χέρια των Δυτικών, ήρθε η ώρα της μοιρασιάς.

Εγώ θα σταθώ σε ένα σημείο της μοιρασιάς.

Ο αρχηγός της Σταυροφορίας αυτής λοιπόν, Ο Βονιφάτιος Μομφερατικός ίδρυσε ένα Βασίλειο στη Μακεδονία και τη Θεσσαλία με πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη. Το θεωρεί σημείο κλειδί ώστε να προχωρήσει στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο και να τον κατακτήσει. Στα έμπιστά του άτομα ήταν πολλοί Έλληνες, ανάμεσά τους και ο Μιχαήλ Κομνηνός Δούκας. Αυτός
και ο υιός του Μιχαήλ β΄Κομνηνός Δούκας ήταν άντρες μεγάλων ικανοτήτων, οι οποίοι έμελλε να παίξουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της Αυτοκρατορίας σε σχέση με τα κατακτητικά σχέδια των Λατίνων. Και είναι αυτοί που έδωσαν στον Ελλαδικό χώρο την αίγλη και τη δύναμη σε κάποιο βαθμό, που είχε χάσει η Βασιλεύουσα.

Ο Μιχαήλ Α’ Κομνηνός Δούκας λοιπόν, με αφορμή ένα μήνυμα που λαμβάνει από τον συγγενή του και διοικητή του θέματος Νικοπόλεως Σεναχερείμ, αφήνει το στρατόπεδο του Βονιφάτιου και πάει να βοηθήσει ώστε να αποφευχθεί κάποια συνωμοσία.

Η Νικόπολη ήταν στην περιοχή της σημερινής Πρέβεζας.

Ο Σεναχερείμ είχε ήδη θανατωθεί, αλλά ο Μιχαήλ πρόλαβε να καταστείλει τη συνωμοσία. Αναλαμβάνει την εξουσία και δε γυρίζει ποτέ πίσω στο στρατόπεδο του Βονιφάτιου. Από εδώ και πέρα Μιχαήλ και Βονιφάτιος Μομφερατικός θα βρίσκονται απέναντι, πολεμώντας ο καθένας από την πλευρά του για τα συμφέροντά τους. Ο Μιχαήλ αρχικά παντρεύεται τη χήρα του Σεναχερείμ ώστε να εδραιωθεί.  Αυτονομεί την επαρχία και γίνεται ο πρώτος ανεξάρτητος ηγεμόνας της Ηπείρου και ιδρυτής του Δεσποτάτου της Ηπείρου.  Ταυτόχρονα διατηρεί πολύ καλές σχέσεις με τον Λέοντα Σγουρό, άρχοντα του Ναυπλίου. Πεθαίνοντας ο Σγουρός, η χήρα του, παραχωρεί στον Μιχαήλ τρία κάστρα, γεγονός που τον καθιστά κυρίαρχο στις περιοχές Κορίνθου, Άργους και Ναυπλίου.

Παρά τις διπλωματικές σχέσεις που διατηρούσε με τη Βενετία, επιτέθηκε σε πολλά οχυρά των Λατίνων στην Θεσσαλία, Δυρράχιο και Κέρκυρα τα οποία κατέκτησε και τοποθέτησε Έλληνες διοικητές και Ορθόδοξους επισκόπους.

Το Δεσποτάτο της Ηπείρου γίνεται ο νέος τόπος που προσφεύγουν Έλληνες από τα κατακτημένα εδάφη της Κωνσταντινούπολης, της Θεσσαλίας και της Πελοποννήσου. Ένα σημείο αίγλης και δύναμης με έναν χαρισματικό και αγαπητό ηγέτη. Η ελπίδα πως κάποιος ανατρέπει τα σχέδια επέκτασης των Λατίνων και ανακτά χαμένες περιοχές, καθιστούν τον Μιχαήλ στα μάτια του κόσμου από δημοφιλή ως Σωτήρα. Η πεποίθηση πως η Κωνσταντινούπολη θα έρθει στα χέρια των Βυζαντινών αναζωπυρώνεται.

Τελικός στόχος η Θεσσαλονίκη. 

Όμως αυτό δεν το κατάφερε καθώς δολοφονήθηκε.

Αυτό είναι το προφίλ ενός ηγέτη που άφησε το στίγμα του στις περιοχές που πολλοί καταγόμαστε, μεγαλώσαμε ή ζήσαμε. Υπάρχουν μάχες και γεγονότα που αξίζουν ξεχωριστής αναφοράς. Επίσης οι σχέσεις με το ισχυρό Δεσποτάτο της Νίκαιας, τα διπλωματικά παιχνίδια, οι συμφωνίες, οι γάμοι και τα διάφορα παιχνίδια εξουσίας. Όλα αυτά θα ακολουθήσουν σε αυτό το θαυμαστό ταξίδι στο χρόνο στα ύδατα του ίντερνετ. Καράβι αυτό το blog και καπετάνιος εγώ. 

 Καλώς ήρθατε!

 

Πρόλογος για το Δεσποτάτο της Ηπείρου. Το χρονικό πριν τη δημιουργία του

Και ξαφνικά αλλάζει το πλάνο και αντί για την Ιερουσαλήμ, το ενδιαφέρον της Δ’ σταυροφορίας στρέφεται στην Κωνσταντινούπολη. Ίσως από την αρχή ήταν ο στόχος η Πόλη, ωστόσο αυτός ο στόχος κινούταν παρασκηνιακά, μέσω σταυροφόρων και Βενετών βάζοντας στο σχέδιο όλες τις πλευρές που πρωταγωνίστησαν σε αυτή την υπόθεση. Ακόμη κι αυτή των Βυζαντινών. Φτάνοντας στην Πόλη οι Λατίνοι,  αρχίζουν να κινούν τα νήματα μέσω επιθέσεων και δολοπλοκίας. Ένας αδιάφορος και ανίκανος αυτοκράτορας ο Αλέξιος ο Γ’ εγκαταλείπει την Πόλη στην τύχη της. Δύο συν-αυτοκράτορες ο Ισαάκιος ο Β’ και Αλέξιος ο Δ’ (πατέρας και γιος), που έμελλε να καταλήξουν υποχείρια των Λατίνων, συντελούν στην οικονομική εξόντωση της αυτοκρατορίας, καθώς ρημάζουν το λαό υπό τη φορολόγηση και αφαιμάσσουν ότι χρυσό και πολύτιμο υπήρχε, ακόμη κι από τους ναούς για να τα εναποθέσουν στους σταυροφόρους. Υποτίθεται πως ήταν η ανταμοιβή των σταυροφόρων  για τις υπηρεσίες τους προς την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και την αποκατάστασή της. Ουσιαστικά ανταμοίφθηκαν για να βοηθήσουν στο χάος που οι ίδιοι είχαν σκηνοθετήσει. Ο λαός προσπαθεί να βρει λύση, πιστεύει πως ο Αλέξιος ο Μούρτζουφλος θα επαναφέρει την τάξη. Κι έτσι επαναστατεί. Οι δυο συν-αυτοκράτορες πατέρας και γιος πέφτουν, και αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης γίνεται ο Αλέξιος Ε’ ο Δούκας Μούρτζουφλος. Ο Αλέξιος ο Ε΄ ο Μούρτζουφλος ήταν κι αυτός μέσα σε όλο το σχέδιο, στο οποίο ο καθένας πρόσβλεπε διαφορετικά οφέλη, αλλά τελικά όλα ήταν προς όφελος του κυρίου ενορχηστρωτή της υπόθεσης, δηλαδή των Βενετών.

 

Έτσι τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν  καλά. Νέα επίθεση πραγματοποιήθηκε από Βενετούς και σταυροφόρους. Στο πρόσφορο έδαφος μιας αποδυναμωμένης αυτοκρατορίας, που όμως διέθετε ακόμη αρκετό πλούτο, μπορούσε να λάβει χώρα μια νέα επίθεση με επιτυχημένη έκβαση για τους Λατίνους.

Και φτάνουμε λοιπόν στον Απρίλιο του 1204. Παρόλο που οι σταυροφόροι δεν ήταν πολλοί, κατάφεραν με στρατηγικές κινήσεις να μπουν στην Πόλη, από την οποία λεηλάτησαν τα πάντα. Έργα τέχνης, τιμαλφή, συγγράματα, λείψανα και άλλα θρησκευτικά κειμήλια.

 

Εδώ ξεκινάει μια νέα εποχή. Σε λίγο χρίζεται αυτοκράτορας της Πόλης Ο Βαλδουίνος ο Α, πρώτος Λατίνος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, και πολλοί βυζαντινοί προσφεύγουν στον Ελλαδικό χώρο. Είναι η στιγμή που δημιουργείται το σημαντικό Δεσποτάτο της Ηπείρου (από τον Μιχαήλ Α’ τον Δούκα), ουσιαστικά η συνέχεια της βυζαντινής αυτοκρατορίας. 

 

Συνεχίζεται...

 

 

Βυζάντιο, Επτάνησα και Magna Grecia

Οι βαθιές ρίζες καταγωγής μου χάνονται στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Μέρος του θέματος των Αρμενιακών κατέληξε στην Κέρκυρα, και στο χωριό του πατέρα μου στο οποίο υπάρχουν μεταξύ άλλων και απόγονοι των Βαράγγων. Όλα αυτά μέχρι την περίοδο του Αλεξίου Κομνηνού. Μετά το Θέμα των Αρμενιακών  χάνεται. Η Κέρκυρα γενικά για πολλούς αιώνες ήταν υποχρεωμένη με φόρους και στρατό στο Βυζάντιο. Κατόπιν για ένα μεγάλο διάστημα περνούσε από τα χέρια των Νορμαδών στα χέρια των Βυζαντινών και μετά των Ενετών. Σημαντική ιστορική στιγμή η ανάκτησή της από τον Αλέξιο Κομνηνό, την περίοδο που διεκδικούσε ο Ροβέρτος Γουισκάρδος βυζαντινά εδάφη σε Ιλλυρία, Αδριατική θάλασσα και Κάτω Ιταλία. Η κυριαρχία Βυζαντινών και Νορμανδών σε αυτές τι περιοχές ήταν αλλεπάλληλες και μέσω μεγάλων μαχών. Οπότε συμπεραίνουμε πως από τα βάθη της Ανατολής, την περιοχή της Καππαδοκίας πιο συγκεκριμένα, ως την Κάτω Ιταλία την περίοδο του 11^ου αιώνα υπάρχουν διάφοροι πολιτισμοί που η μοίρα τους είναι αλληλένδετη. Το χωριό του πατέρα μου είναι από την πλευρά της Αδριατικής θάλασσας. Απέναντι είναι οι περιοχές της Κάτω Ιταλίας. Τα εδάφη του Βυζαντίου που πάλεψε να κρατήσει ο Αλέξιος Κομνηνός. Τα εδάφη της Magna Grecia. Περιοχές που κατακτήθηκαν από τους Αρχαίους Έλληνες. Kατόπιν επήρθαν στην κατοχή των Ρωμαίων και κατ’ επέκταση έγιναν εδάφη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δηλαδή του Βυζαντίου. Σικελία, Καλαβρία, Απουλία, Καμπανία και Λουκανία. Η αγάπη μου για τη συγκεκριμένη περίοδο του Βυζαντίου, δηλαδή τον 11^ο αιώνα είναι ανεξήγητη. Ή ίσως και εξηγείται. Ο Αλέξιος Ά Κομνηνός είναι ο αγαπημένος μου Αυτοκράτορας του Βυζαντίου. Η συγκεκριμένη περίοδος για μένα είναι μια περίοδος ιδιαίτερης δυσκολίας όσον αφορά πολέμους, στρατηγικά θέματα και ταυτόχρονα μια σπίθα ανάκαμψης μετά το Ματζικέρτ, και πριν την καταστροφή της Πόλης και γενικά την αρχή της πτώσης του Βυζαντίου από την 4^η Σταυροφορία. Η μικρή μου αυτή περίληψη είναι ένας πρόλογος μιας μεγάλης μελέτης που σκοπεύω να κάνω για κάθε ιστορικό πρόσωπο, μάχη και περιοχές που περιλαμβάνονται σε αυτή την εποχή του Βυζαντίου που λατρεύω. Είμαι μέλος της Ακαδημίας Ιστορικών Πολεμικών Τεχνών Λέοντες, και νιώθω ευγνώμων που μέσω της άσκησης Βυζαντινής Οπλομαχίας ήρθα σε επαφή με την Ιστορία και τις ρίζες μου. Ένα κενό μέσα μου αρχίζει να αποκαθίσταται.

 Photo: Spiroskphotography (Spiros Kakouris)

Gladius

 

Πριν ξεκινήσω καν να μαθαίνω τεχνικές μακριού σπαθιού, αγόρασα χωρίς να το σκεφτώ και χωρίς να ρωτήσω κανέναν ένα σετ gladius συν buckler της cold steel. Οι περισσότεροι όταν ξεκινάμε μαθήματα σπαθασκίας έχουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας επικές σκηνές μαχών από ταινίες ή από βιβλία που διαβάσαμε, μύθους και θρύλους με ιππότες κλπ. Εγώ μάλλον στο πίσω μέρος του μυαλού μου, όσο και γενικά στο μυαλό μου, είχα την ταινία Gladiator . Ήταν η πιο συγκλονιστική ταινία του είδους της για μένα. Κατόπιν, μια σειρά από γεγονότα με οδήγησαν στη μελέτη και τις τεχνικές των όπλων της βυζαντινής περιόδου. Οπότε το gladius που μπορεί να θεωρηθεί ο πρόγονος όλων αυτών, μάλλον ήταν μια υποσυνείδητη ή καρμική κίνηση το να το αποκτήσω.

Gladius στα λατινικά σημαίνει απλά σπαθί. Βέβαια σήμερα λέγοντας gladius εννοούμε το σπαθί των αρχαίων Ρωμαίων στρατιωτών του πεζικού δηλαδή τους gladiators. Οι οποίοι κρατούσαν και ασπίδα.

Το gladius είναι μονόχειρο και δίκοπο. Και πιθανόν είναι η εξέλιξη του αρχαίου ελληνικού ξίφους.

To gladius ήταν επίσης ένα από το όπλα που κρατούσαν οι μονομάχοι στις Ρωμαϊκές αρρένες στην αρχαία Ρώμη. Παλεύοντας ακόμη και με διάφορα ζώα.

Η έκπληξη στην υπόθεση αυτή, είναι πως υπήρχαν και γυναίκες μονομάχοι που χρησιμοποιούσαν gladius, και έπαιρναν μέρος σε αγώνες αποκλειστικά. Οι αποκαλούμενες  από τους αρχαιολόγους gladiatrices ή gladiatrix.

Οι gladiatrix ήταν το εξωτικό μέρος των αγώνων των Ρωμαϊκών αρρένων. Η περιβολή τους ήταν ημίγυμνη, ώστε να είναι διακριτέα η γυναικεία φύση τους, οι μονομαχίες ήταν πάντα μεταξύ γυναικών ή γυναικών και ζώων και η συμμετοχή στους αγώνες ήταν ένα δείγμα ακριβής διοργάνωσης.

Οι gladiatrix ήταν συνήθως σκλάβες, πολλές από την Αιθιοπία κι ενώ αποτελούσαν πηγή ανδρικής φαντασίωσης ήταν εντελώς αντίθετες με τους κανόνες που πρόσταζε η κοινωνία για τις γυναίκες. Οι οποίες έπρεπε να είναι σεμνές σε μια πατριαρχική κοινωνία. Βέβαια υπάρχουν και δείγματα γυναικών της υψηλής κοινωνίας της Ρώμης οι οποίες είχαν αρκετά ελεύθερο πνεύμα και θέληση να γίνουν gladiatrix.

Αν και λίγα τα στοιχεία, είναι αρκετά αυτά που αποδεικνύουν την ύπαρξή τους και θα ήταν πολλά περισσότερα, αν οι αρχαιολόγοι κατά καιρούς δεν είχαν εστιάσει τόσο στους άντρες μονομάχους της Ρώμης. Αναφορές υπάρχουν για τον αγώνα γυναικών που διοργάνωσε ο Νέρωνας ώστε να εντυπωσιάσει τον Αρμένιο βασιλιά Τιριδάτη το 66μ.Χ. Κάμποσα χρόνια μετά ο αυτοκράτορας της Ρώμης Τίτος πρόσθεσε γυναικείες μονομαχίες στα εγκαίνια του Κολοσσαίου. Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως σε μια από τις μάχες μια από τις gladiatrix σκότωσε ένα λιοντάρι.

Επί αυτοκρατορίας του Δομιτιανού τους είχε δοθεί το όνομα Αμαζόνες

Άξιο αναφοράς είναι το ανάγλυφο που βρέθηκε στην Αλικαρνασσό και αναπαριστά αγώνα μεταξύ δυο γυναικών, της Αμαζόνας και της Αχίλλειας. Αγώνας αφιερωμένος στο μύθο της πάλης του Αχιλλέα με την Πενθεσίλεια.

Επίσης σημαντικό εύρημα αποτελεί το άγαλμα που βρέθηκε να αναπαριστά gladiatrix φορώντας ρούχο που καλύπτει τους μηρούς, επιγονατίδες και κρατώντας ένα μεγάλο μαχαίρι στο αριστερό της χέρι.

                                               Ο αγώνας μεταξύ Αχίλλειας και Αμαζόνας.

 

 

 

                                                     Άγαλμα που αναπαριστά gladiatrix

 

 

Εγώ με την περιβολή της σχολής που φοιτώ κρατώντας gladius και buckler (μικρή ασπίδα)